« اخبار ، سير ، وصايا ، عهود ، مكاتبات ، توقيعات ، خطابه‌هاى تاج‌گذارى ، رسائل . « 1 » برخى از اين نوشته‌ها در ضمن كتابهايى همچون خداىنامه يا آيين‌نامه و يا تاج‌نامه‌ها به دوران اسلامى رسيده بوده و برخى از آنها هم احتمالا جداگانه و مستقل و شايد هم در ضمن كتابهاى ديگرى كه نام آنها را نمىدانيم . نويسندهء اين گفتار آنچه را از اين‌گونه نوشته‌ها در تاج‌نامه‌ها و آئين‌نامه‌ها آمده و از خلال اسناد موجود شناسايى آنها ميسّر بوده در كتابى كه چندين سال پيش با عنوان كلى الترجمه و النقل عن الفارسية فى القرون الاسلامية الاولى در معرفى تاجنامه‌ها و آئين‌نامه‌هاى ساسانى و ترجمه‌هاى عربى آنها در بيروت به چاپ رسيد و در مقدمه همين كتاب اجمالا از آن گفتگو شد آورده‌ام « 2 » و آنچه

--> ( 1 ) . مروج الذهب ، پلا ، ج 1 ، ص 326 ، پس از شرح پادشاهان ساسانى گويد : « و قد اتينا على اخبارهم و سيرهم . و وصاياهم ، و عهودهم ، و مكاتباتهم ، و توقيعاتهم ، و كلامهم عند عقد التيجان على روؤسهم ، و رسائلهم و سائر ما كان من الحوادث فى أعصارهم و ماكورّوه من الكور و احد نوه من المدن و غير ذلك من احوالهم فيما سلف من كتينا » . ( 2 ) . چون آن كتاب تاكنون به فارسى ترجمه نشده براى آگاهى اجمالى خوانندگان كتاب حاضر برگردان فارسى سرفصلهاى آن در اينجا به ترتيب ذكر مىشود . تاجنامه‌ها ، ص 18 . تاجنامه در سرگذشت انوشروان ، ص 28 . كتابها و نامه‌هايى كه به انوشروان نسبت داده‌اند ، ص 34 . اطلاعاتى كه دربارهء « تاج » و سرگذشت انوشروان از منابع عربى و فارسى به دست مىآيد ، ص 43 . پاره‌اى از ترجمهء عربى كتابى كه انوشروان در سرگذشت خودش نوشته ، ص 53 . پاره‌اى ديگر از خطابهء انوشروان كه از كتاب سرگذشتش نقل شده ، ص 81 . پاره‌اى از كتاب انوشروان كه به نام « كتاب المسائل » به عربى ترجمه شده ، ص 87 . آنچه از گفته‌هاى انوشروان در باب سياست و كشوردارى در كتاب « السعاده و الاسعاد » آمده ، ص 103 . نمونه‌هايى از نامه‌هاى خسرو انوشروان ، ص 112 . نمونه‌هايى از گفته‌هاى او كه در كتابهاى مختلف آمده ، ص 115 . -